Enkadenn ar repuidi ? Gevier holl !

« Kement ger, kement lavar en hor yezh zo un akt a feiz an amzer da zont » – « Chaque mot, chaque phrase dans notre langue est un acte de foi dans l’avenir »  – (Yann-Bêr Piriou).

Il manquait à Breizh-info un collaborateur brittophone. C’est maintenant réparé avec l’arrivée d’Erwan Le Gal dans notre équipe. Qu’il en soit vivement remercié. Il nous adressera régulièrement des chroniques en breton. Celles-ci ne seront pas traduites en français.

Meur a vedia e Breizh o deus savet krog tud kinniget evel repuidi a zeufe eus broioù ar reter tostañ evit tec’hel kuit dirak ar brezel. Sed aze penaos ar gelaouenn Pobl Vreizh a abeg evit kaout “un diskoulm deneloc’h”, emezi, a-du ma vefe gant ar Plaid Cymru a-zivout ar c’hraf-mañ, da lavarout eo gwareziñ o zreizhadenn ; sed ivez perak ar gelaouenn en-linenn Ya ! a ginnig reiñ bod dezho, ha c’hoazh Bretagne-Info a ya betek gervel ar seurt-anvet repuidi da zont d’en em staliañ e Breizh. En anv an denelezh ez ankouaont mad hor broad ha pelloc’h, en anv ho kealiadurezh kleizelour, e tistagont gevier hag en hol lakaont en arvar. Sed un nebeud elfennoù evit diskouez petra eo ar wirionez diwar-benn an kez “enkadenn ar repuidi” ha pezh a vez anataet gant ar poell.

Mar komprenomp ar ret ma vez d’ur penn-kristen reiñ bod d’un den hag en em gav war e hent evit klask repu ha, kerkoulz all, reiñ boued d’an den marnaoniet par ma c’hell n’eo ket un dra da vezañ goulakaet gant ur Stad d’an dud dre heg pe dre ret. Ar garitez zo un afer a frankiz hiniennel diouzh pezh a c’hourc’hemenn e goustiañs da vab-den. Sellout a ra ouzh an nesañ, ar paour a stok en un doare personel ouzh hon dor, ar breur en deus ezhomm karantez e vreur, ha n’eo ket ouzh an holl en un doare difetis. Gweladuriñ an engroez a dud evel ma vije an un den da saveteiñ hep prederiañ n’eo ket ar garitez : an nep a sav prezegennoù a-zivout ar rummadoù tud ken digemmesk ha tra zo a-spered gant ar re a gas hollveliouriezhioù da benn.

Ar riezoù europat eo o deus divizet lakaat tec’hidi ar reter tostañ da zont-tre. Dien, ha pa gomzer eus ar Stadoù e c’hallfe unan anezho, pe meur a hini zoken, bezañ un herberc’h evit repuidi, gwir pater, gant ma c’hello honnezh en ober en un doare pleustrek – mard eo pinvidik a-walc’h pe neuze didud a-walc’h – ha ma ‘z eus gwir repuidi da vat eus ar re a ve da zegemer ha n’eo ket alouberien. Da lavarout eo tud na c’hallont ket en em zifenn ha tud mennet da zistreiñ d’o bro, ur wezh echu gant an trubuilhoù enni. Meur a vartezeadenn, ur paot-mat a anadennoù hag e-leizh a rakrezizoù na dalvezont ket evit an enkadenn seurt-anvet “enkadenn ar repuidi” a zo alouberezh Europa evit gwir.

Ar Stadoù a fell dezho lieskementiñ poblañs broioù ar c’hornog hep goulenn o ali digant an dud. Koulskoude, ar re-se a vuhez diaesterioù niverusoc’h-niverusañ. Marvus eo evito hag ur gwarzh diles war un dro. An dud eo, neuze an hiniennoù, izili ar vroad, a rank divizout en demokratelezhioù hag an darn vrasañ ac’hanomp ne venn ket e vefe aloubet o bro. Lod eus hor breudeur n’o deus ket a lojeiz, n’o deus ket a arc’hant, n’o deus ket a vicher hag ar yaouankiz ez eus kalz a dud dilabour e-barzh. Hag e rankfent an holl reoù-se reiñ an nebeud o deus, an douar stag ouzh o botoù hag ar blijadur da vevañ en o bro-i, da dud n’anavezont ket ? Ha petra a zegasfe dezho ur seurt marc’had toull ? N’eus ket a labour evito : an estrenien a sav ur c’hevezerezh drastus dezho n’int ket deuet mat. N’hon eus ket tamm annez evito : an tiegezhioù lojet fall-put hag ar glaskerien bara eo a rankomp sikour ganto da gentañ-penn. Kement ha ken bihan ma klask ar Stadoù noazout d’hor c’henvroidi a rankont gwareziñ.

Kement-se holl a vefe a-walc’h evit nac’hañ repuidi a vil vern hag evit bezañ a-du gant ar re a ginnig donedigezh un nebeud anezho hepken gant ma tegasfent un dra bennak yael ganto dimp, a-fet armerzh pe a-fet sevenadur. Politikerezh an enbroadur a rank ober d’an holl tennañ gounid ha n’eo ket d’an enbroidi hepken, ur jeu gounezer-ouzh-gounezer e tlefe bezañ. Hor bro n’eo ket un ti-gar digor d’ar seizh avel hag an hini a venn he annezañ a rank bezañ ur gwir binvidigezh gantañ eviti. Ne soñj ket dimp e vefe ar seurt-anvet repuidi un teñzor diziouerus evidomp.

Evit pezh a sell ouzhimp en destenn-mañ, ez a ar gwarzh ur c’hammed pelloc’h c’hoazh er fuaj hiris : hogozik an holl dud a zeu eus ar reter tostañ dre hentoù Europa pe ar mor kreizdouarel zo gwazed niverus a-walc’h en oad d’en em zifenn. Pa voe aloubet o bro gant ar varbared e stourmas hon hendadoù evit difenn o familh hag o douar rak enor o doa hag ur vezh eo degemer tud o yarañ dirak an enebourien. Hag ezhomm hon eus a flakenned hag a vefe prest d’hon trubardiñ evel ma trubardont-i o bro ? Ouzhpenn d’an dud-se e teu bagadoù tud na dec’hont ket kuit dirak ar brezel, eus Afrika e teuont, hag e tennont splet eus an trubuilhoù lakaet war chouk Yann-labourer gant ar Stadoù evit reiñ muioc’h a boan dezhañ atav-giz-atav. Int ha kemer plas en treñ lañset evit gallout aloubiñ Europa, ha Breizh pergen, evel m’o deus huñvreet a-holl-viskoazh ar re a vag kasoni ouzh hor bro pa ‘z eo an alouberezh an doare efedusañ evit distrujañ hor sevenadur.

Pa seller a-dost neuze hag hep klask pemp troad d’ar maout n’hon eus abeg ebet da zegemer an dud a ginniger dimp evel repuidi . N’hon eus ket an arc’hant, n’eus plas ebet evito keit ha ma chomo dilojez pe lojet fall hon tud. Ar re-se n’int ket dellezek da vezañ anvet repuidi zokennoc’h : tud o tizertiñ diwar an dachenn emgann pe alouberien hepmuiken ; n’eo ket emzivaded, n’eo ket maouezed dizifenn.
Ur gwallhuñvre spontus, spouronus ha diharak int evidomp : hini hor paourentez, hini diwezh hor sevenadur, hini diwezh hon Istor. Dre chañs ez eus muioc’h-mui a dud emskiantek eus an holl grefen-se hag e kemeront skouer diwar ar pobloù yac’h evel Japaniz pe Amerikaniz evit aozañ ur resistañs nevez a-enep ar marv.

Alouberien, kit war ho kiz

Erwan Le Gal

Crédit photo : DR
[cc] Breizh-info.com, 2015, dépêches libres de copie et diffusion sous réserve de mention de la source d’origine.